Często duchowość jest rozpatrywana w dwóch nurtach: Po
pierwsze utożsamiana zostaje z religią, a po drugie zabiega się, aby
oddzielić oba pojęcia. Duchowość w drugiej sytuacji jest rozumiana jako
indywidualne i osobiste doświadczenie człowieka. W związku z czym istotę
duchowości stanowi transcendencja rozumiana jako wykroczenie poza JA
realne. Religia pojmowana jest tutaj zaś jako fenomen społeczny oraz
zinstucjonalizowany.
Gdy duchowość dokonuje się w ramach jakiejś kultury, religii wówczas
jej język, praktyki i zwyczaje przybierają taki wyraz, jaki proponuje
dana kultura czy religia. Przekazywanie z pokolenia na pokolenie
podtrzymuje tradycje.
W religii chrześcijańskiej dla św. Pawła osoby duchowe to ci, „którzy
są z Ducha”, to ludzie otwarci na Ducha Bożego. Mówi on też, że
człowiek może postępować „według ciała”. Oznacza to życie zgodnie z
czysto egocentrycznymi skłonnościami, co jest nieuchronne u osób
niedojrzałych w wierze. Św. Paweł poszukuje duchowej dojrzałości i życia
zgodnego z natchnieniem Ducha Bożego. Człowieka w ten sposób żyjącego
charakteryzuje: „miłość, radość, pokój, cierpliwość, uprzejmość, dobroć,
wierność, łagodność, opanowanie”. Św. Paweł zachęca, żeby w swoim życiu
mieć zawsze na uwadze „prawo Ducha, który daje życie w Chrystusie
Jezusie”, i które „wyzwoliło [was] spod prawa grzechu i śmierci”. Dla
uczniów Chrystusa to sposób życia i najważniejsza cecha „osoby
duchowej.” Chrześcijaństwo w odniesieniu do Chrystusa uczy nas, aby
kochać i przyjmować z miłością
i przyjaźnią samych siebie i innych ludzi.
Każdy człowiek przychodząc na świat przynosi ze sobą pragnienie
Boga. Jest ono jego najgłębszą tęsknotą i najdrogocenniejszym skarbem.
To pragnienie nadaje sens i znaczenie ludzkiemu istnieniu niezależnie od
tego czy ktoś jest religijny czy nie. Niektórzy ludzie przestają
dostrzegać to pragnienie lub tłumią je głęboko w sobie szukając sobie
coraz to nowych zainteresowań. Człowiek może przeżywać je w innej formie
niż szukane Boga.
Człowiek może być też nieświadomy tego pragnienia, ale ono może się
objawiać jako tęsknota za dopełnieniem, spełnieniem, pełnią. Jakkolwiek
człowiek by tego nie opisywał, tęskni on za miłością: pragnienie być
kochanym i zbliżać się do źródła miłości. Taka tęsknota jest źródłem
naszych najgłębszych nadziei i najszlachetniejszych marzeń. To Bóg
stwarza człowieka i zasiewa jednocześnie w jego sercu ziarno pragnienia.
W ciągu całego życia człowieka Bóg podsyca to pragnienia miłości
kierując człowieka do spełnienia dwóch przykazań: miłości Boga i miłości
bliźniego swego jak siebie samego. Z Bożą łaską człowiek jest zdolny
wypełniać te przykazania i być szczęśliwym i spełnionym.
Człowiek sam z siebie nie jest w stanie podążać za głosem Boga.
Wynika to z przypowieści o raju, gdzie natura ludzka została zraniona
grzechem pierworodnym, a tym samym narażona na pokusy i przywiązanie.
Również i miłość człowieka została zraniona i umiłowanie Boga, bliźniego
i siebie nie jest czyste ani pełne. W ten sposób można opisać naturę
kondycji duchowej człowieka: Bóg stwarza nas dla miłości i wolności,
przywiązania nas zniewalają, łaska zaś niezbędna jest do wybawienia.
To pragnienie Boga stanowi najważniejszy aspekt człowieczeństwa. Jest
to najcenniejszy skarb człowieka, który nadaje egzystencji ludzkiej
sens i kierunek, a tym samym stanowi o jego duchowości. Religia określa
dla duchowości metafory, narracje, przekonania, rytuały, praktyki
społeczne i formy wspólnoty konkretnych ludzi, którzy dostarczają
narzędzi i sposobów rozwoju duchowego. Bóg jest w tym sensie kryterium i
centrum więzi oraz relacji. Osoba religijna rozwijając swój związek z
Bogiem ma szansę właściwego spojrzenia na pozostałe swoje relacje.
Religijność jest kojarzona z tradycyjnymi formami wyrazu, praktykami
grupowymi w odniesieniu do instytucji religijnych, zaś duchowość jest
przedstawiana jako poszukiwanie uniwersalnej prawdy lub
przekonań, według których osoba odnosi się do świata, i które to nadają
znaczenie jej egzystencji.
Duchowość możemy rozumieć jako poszukiwanie indywidualnych dążeń do
przeżywania doświadczeń religijnych, sensu życia czy budowania relacji
interpersonalnych oraz docierania do sacrum. O religijności można mówić
jako o przekonaniu i uczestnictwie w przygotowanych praktykach
religijnych typowych dla danej tradycji – „uczęszczanie” do kościoła,
wykonywanie rytuałów religijnych, przynależność do określonego Kościoła,
przywiązanie do przekonań, które zostają ujęte w określone dogmaty.
Duchowość raczej odnosi się do doświadczenia i uczuć, jakie pojawiają
się w stosunku do sacrum.
Duchowość umożliwia odkrycie odpowiedzialnego stylu życia zgodnie z
naturą człowieka i jego najgłębszymi aspiracjami. Religijność umożliwia
zrealizowanie takiego stylu życia w praktyce. Dojrzała religijność uczy
życia, ponieważ umożliwia odkrycie prawdy i dorastanie do miłości.
Religijność niedojrzała stanowi jakąś formę ucieczki od życia, zastępuje
życie.
Jednak zbudowanie dojrzałej religijności nie jest możliwe bez
pogłębiania życia duchowego. Człowiek, który przeżywa siebie tylko w
wymiarze cielesnym czy emocjonalnym, ubogi duchowo, nie jest zdolny, aby
budować osobistą więź przyjaźni z Bogiem. Potrzeby duchowe nie są tak
krzykliwe i tak wyraźnie odczuwane przez człowieka jak potrzeby cielesne
czy emocjonalne, dlatego świadome i odpowiedzialne pokierowanie własnym
życiem wymaga zatroszczenia się o pogłębiony rozwój duchowy.
Rozwój ten nie jest bowiem procesem spontanicznym. Człowiek powinien
szukać wspólnoty i praktyk, które umożliwią mu narzędzia do rozwoju
duchowego. Dobrymi formami i praktykami są praktyki religijne, które
będą pomagać człowiekowi, by odkrywał on kim jest i po co żyje, a także
by poszerzał swoje horyzonty ideałów i aspiracji. Uczestniczenie we
wspólnocie religijnej uczy dojrzałego i uczciwego myślenia o własnym
życiu, pomaga w osiągnięciu wewnętrznej ciszy, ukazuje podstawowe
pytania o sens życia, o hierarchię wartości, o zasady postępowania, uczy
odróżniania dobra od zła, prawdy od kłamstwa, demaskuje wypaczone wizje
człowieka, a także takie style życia, które okazują się drogą do
cierpienia i krzywdy, do niszczenia siebie i innych.
Sprawdzianem dojrzałej religijności jest nawiązanie osobowej więzi z
Bogiem opartej na zaufaniu i posłuszeństwie Jego woli. Przykazania Boże
nie są traktowane jako ciężar czy ograniczenie wolności, ale są
mądrością i siłą człowieka. Jest on przekonany, że warto słuchać
bardziej Boga niż ludzi czy samego siebie, a odkrywanie i pełnienie Jego
woli jest sprawą najważniejszą. Kolejnym sprawdzianem dojrzałej
religijności jest zdolność człowieka do przyjęcia samego siebie i
drugiego człowieka z miłością i życzliwością.
W skrajnych sytuacjach praktyki religijne mogą działać na niekorzyść
życia duchowego. Zdarza się, że zostaje naruszone wtedy poczucie więzi, a
także zostaje zaburzona zdolność do wchodzenia w relacje z innymi.
Czasem ludzie posługując się argumentami religijnymi wspierają rasizm,
przemoc wobec kobiet i dzieci czy usprawiedliwiają morderstwo jako
rzekome współczucie i chęć pomocy w przejściu do lepszego życia, a tym
samym działają na niekorzyść życia duchowego osoby.
Duchowość pozbawiona religijności może być przedsięwzięciem
narcystycznym, skoncentrowanym wyłącznie na rozwoju osobistym. Człowiek w
takim przypadku dowolnie podejmuje i bezładnie wybiera z rozmaitych
źródeł pewne przekonania i praktyki. Może to oznaczać, że osoba wybiera
to, co dla niej łatwe i przyjemne a pomija to, co niewygodne. Osoba
dążąc do rozwoju osobistego zapomina o budowaniu dojrzałych relacji z
drugim człowiekiem, a w efekcie końcowym staje się to szkodliwe dla
dojrzałej duchowości, bo buduje jego egoizm i egocentryzm, pozbawia
dojrzałych relacji z Bogiem, drugim człowiekiem i samym sobą.
Autor: Agata Niedźwiecka
Bibliografia:
1. Buksik, D., Kryzys duchowości człowieka, [w:] Starzomska M.,
Jankowska M. (red.), Oblicza kryzysu we współczesnym świecie, Warszawa,
2010
2. Dziewiecki M., Rozwój duchowy jako warunek trwałej trzeźwości w
sytuacji choroby alkoholowej, w: Postępy Psychiatrii i Neurologii, nr
3/1992
3. Dziewiecki M., W poszukiwaniu dojrzałości duchowej, [w:] Przyczyna W.
(red.), Trzymajcie się mocno słowa życia. Rekolekcje dla młodzieży,
Kraków 1999
4. Griffith J.L., Griffith M. E., Odkrywanie duchowości w psychoterapii, Kraków 2008
5. Jarosz M., Pojęcie duchowości w psychologii, [w:] Gorbaniuk O.,
Kostrubiec-Wojtachnio B., Musiał D., Wiechetek M. (red.), Studia z
Psychologii w KUL, t.16, Lublin 2010
6. May G.G., Uzależnienie i łaska, Poznań 2011
7. Wiseman J. A., Historia duchowości chrześcijańskiej, Kraków 2009
źródło: http://duchowosc.com.pl